Telefonları Kim Dinliyor ?

ilehan dedektiflik

Telefonları Kim Dinliyor ?

TELEFONLARI KİM DİNLİYOR ?

Esrarengiz Güç
Haberleşme izleleme denince akla ilk gelen,telefonların esrarengiz bir devlet gücü tarafından dinlenmesidir.
Bu konuda yazılan kitaplara ve yapılan haberlere bakılırsa ” hepimizin telefonları dinleniyor”.Peki bu mümkün mü ?
Akıl Var ,Mantık Yok !
Eğer hepimizin telefonu dinlenseydi bu iş için Türkiye’de tüm telekomünikasyon altyapısı kadar bir altyapı daha gerekirdi.Bı kadar büyük telefon dinleme altyapısını kim, nereye gizleyecek ? Diyelim ki böyle bir altyapı mecvut; 80 milyon insanı kaç kişi dinleyecek ? Diyelim ki 80 milyon insan dinleniyor,bu kadar insanın konuştuğundan kim,ne anlayacak ?
Evet, telefon dinlenmesi bir ‘vakıa’ dır.Ancak bu kadar abartmak da konunun sosyal bir paranoya haline geldiğini göstermektedir.Aslında geçmişte bu paranoyaya yol açacak bazı olaylar yaşanmamış da değildir.Yine de bu olaylar bir elin parmak sayısını geçmez.Ancak,Susurluk,Telekulak,Türkbank ve Fetö skandalları toplumun hafızasına kazınmış gibidir.

Telefon Dinleme Etik Kuralları
Konu hakkında bilinmesi gereken çok önemli bazı hususlar şunlardır:

Haberleşme izleme sadece konuşulanları dinlemekten ibaret değildir.Aynı zamanda yazılı kayıtlar(mektup,mail,sms vb.) okumayı, kimin kimle ,ne zaman,nerede ve ne kadar süre ile görüştüğünü (detaylı sorgu) tespit etmeyi de içerir.
Haberleşme izleme,sadece polis tarafından değil,diğer güvenlik kuvvetleri (asker ve mit ) tarafınfan yapılmaktadır.

 

Esas Tehlike

Haberleşme izleme sadece devlete bağlı güvenlik kuvvetlerince legal olarak değil,yasadışı olarak da yapılabilir.Örneğin GSM operatörleri ve çalışanları da haberleşmeleri izleyebilir ki TMSF tarafından Teslim GSM şirkete el konulması sırasında pek çok illegal telefon dinleme kaydına rastlandığı basına yansımıştır.Ancak gariptir ki,konunun yargıya intikal ettiğine dair bir bilgiye ulaşılamamıştır.Bunu yanında,değişik programlarla da yasadışı dinleme yapılabildiği bilinmektedir.
Yine yabancı istihbarat servisleri veya çeşitli organize terör ve suç örgütleri (sızma,santaj),özellikle GSM operatörleri üzerinden haberleşmeleri izleyebilir.Bazı büyük şirketlerin kendi personelinin telefonlarını dinlediği de duyulmaktadır.
Legal haberleşme izlemede delillerin toplanması ve değerlendirilmesi,hakim kararlarına uygun olarak ve aklaki değerlere uygun olarak yapılmalıdır.(Bazen personelin kendi yakınlarını dinleyebilmek için asılsız ihbarlarla dinleme krarı çıkartıp dinlediği olayları da olmuştur).
Haberleşme izleme kararı hangi konuda alındıysa,toplanan deliller ancak bu konuda kullanılmaktadır.Örneğin silah kaçakçılığı şüphelisi olarak izleyen birinin telefonunu dinlenmesi sırasında ortaya çıkan başka bir suç bulguları,delil olarak kullanılamaz.Ancak tesadüfen öğrenilen bu suç,telefon dinleme izni almaya uygun katalog suçlardan ise,bu suçla ilgili yeniden izin alınır,ama değilse hiçbir şekilde delil olmaz.Yani telefon dinlerken hakaret -tehtid gibi basit suçlar duyulsa bile delil olarak kullanılamaz.
Haberleşme izlenirken ”suçun ferdiliği” ilkesine uyulur.İzlenen kişinin,suça karışmışmamış yakınları dinlenmez.Ama bu kurala uyup uymamak,dinleyenin vicdanına kalmıştır.
5397 sayı ve 03.07.2005 tarihli kanunla TİB ( Telekomünikasyon İletişim Başkanlığı) ihdas edilmiş,mit,polis ve jandarma birer temsilcinin bulunduğu bu başkanlık,fetönün illegal dinleme faaliyetlerine bulaştığı gerekçesiyle kapatılmıştır.

 

Yönetmelik Bu Alanda İlk
Anılan yönetmelikte Kişisel Bilgi ; ‘ tanımlanmış ya da doğrudan veya dolaylı olarak bir kimlik numarası ya da fiziksel,psikolojik,zihinsel,ekonomik,kültürel ya da sosyal kimliğinin,sağlık,genetik,etik,dini,ailevi ve siyasi bilgilerinin bir ya da birden fazla unsurunadayanarak tanımlanabilen gerçek ve /veya tüzel kişilere ilişkin herhangi bir bilgiyi ” ifade edecek şekilde tanımlanmıştır.Yönetmelikle birlikte ülkemiz telekomünikasyon sektöründe kişisel bilginin korunabilmesine ilişkin usul ve esaslar belirlenmiştir.Bununla birlikte Yönetmelik şu hususların gerçekleşmesini sağlamıştır.
Yönetmeliğin 8’inci maddesi ile birlikte Telekomünikasyonun Gizliliği güvence altına alınmıştır:

 

İllegal Dinleme ve İzleme Yasak
Yasaların ve yargı kararlarının öngördüğü durumlar haricinde,haberleşmeye taraf alanların tamamının izni olmaksızın,telekomünikasyonun üçüncü şahıs tarafından dinlenmesi,kaydedilmesi,saklanması,kesilmesi veya gözetimi yasaklanarak,kişisel bilgilerin korunması amaçlanmıştır.
Kişisel bilgilerin işletmeciler tarafından işlenmesinde izlenecek usul belirlenmiştir;

 

İşletmeciler Sınırlanıyor
İşletmecilerin telekomünikasyon hizmetlerini pazarlamak ya da katma değerli hizmetleri sağlamak amacıyla; abone veya kullanıcının kişisel bilgilerinin kullanılmasına izin vermesi koşuluyla,işletmecinin bu tür zmetler ve pazarlama için gerekli kapsam ve sürede vericiyi işleyebileceği hüküm altına alınmıştır.
Kullanıcı ve aboneler,kişisel bilgilerin işlenmesi için verdikleri izinleri her zaman geri alabileceğini de ayrıca belirtilerek işletmecilerin kişisel bilgileri serbest bir şekilde kullanabilmeleri engellenmiştir.

 

Veri İşletmenin Sınırları
Yönetmeliğin 10.maddesi ile tarafik verisinin işlenmesi yetkisinin kapsamı belirlenmiştir: Trafik verilerinin işlenmesi yetkisi ; işletmecinin yetkisi altındaki kişiler ile telekomüniskasyon hizmetlerinin faturalama ve trafik idaresi,müşteri hizmetleri,yolsuzluk tespitleri,elektronik telekomünikasyon hizmetlerini pazarlama veya katma değerli hizmet ile görevli münhazır olarak belirlenmiştir.

 

Kullanıcı Hakları
İletişimin daha özgür bir şekilde gerçekleştirilmesi amacıyla kullanıcıların telefon numaraları görülmeden arama yapabilmeleri imkanı sağlanmıştır;
Yönetmelikle birlikte aramayı yapan taraf numarasının karşı tarafa öğrenilmesini istememesi durumunda telefon numarasının karşı taraftan görrünmemesi amacıyla her arama için kimliğini gizleyebilme olanağı tanınmıştır.Bununla birilkte söz konusu hakkın kullanıcılar tarafından kötüye kullanılmasını engellemek amacıyla kullanıcılara bundan sonra numarası görünmeyen aramaların kendisine bağlanmasını engelleme olanağı da getirilmiştir.
Kullanıcılara ayrıntılı fatura talep etme hakkı da tanınmıştır.

 

Telefon Sapıkları
Rahatsızlık verici arama ve mesajların engellenmesi imkanı olmuştur:
Teknolojinin gelişmesi,rahatsız edici arama ve mesajların artışını da beraberinde getirmiştir.
Bu kapsamda Yönetmeliğin İstek Dışı Haberleşme başlıklı 20’nci maddesi ile ”…arama sistemlerinin doğrudan pazarlama amacıyla kullanılması halinde kullanıcılara gelen her bir mesjı bundan sonrası için almayı reddetme hakkı ücretsiz de kolay bir yolla sağlanır”hükmü ile bu amaç gerçekleştirilmeye çalışılmıştır.Ayrıca kullanıcıların olası kötü niyeti veya rahatsızlık verici aramalara maruz kalması durumunda arayan tarafı bulmak amacıyla arayan abonenin kimliğini içeren bilgilerin, 1(bir) yıl süreyle saklanması yükümlülüğü işletmecilere getirilmiştir.

 

Sonuç:
Sonuç olarak teknolojideki gelişmelerin toplumun hak ve özgürlüklerini kısıtlayıcı olmaması,aksine hak ve özgürlükleri genişletici mahuyette olması gerekmektedir.Bu amaçla söz konusu Yönetmelik,teknolojideki gelişmelerden tüketicilerin azami ölçüde güvenilir bir ortamda yararlanabilmeleri amacıyla çıkartılmıştır.

 

Kaynaklar
1) Sosyal Araştırmalar Vakfı,www.sav.org.tr/tevfik_2003.htm
2) Gözde DEDEOĞLU,GÖZETLEME,MAHREMİYET ve İNSAN ONURU 19.04.2004,Gozde.dedeoglu@tbd.org.tr
3) Johnson,Deborah G. ; Computer Ethics,Prentice-Hall,Inc.2001 S.113
4) HP’de gizlilik,Temel İnsan Hakları Koruma,2005 octeber h41131.www4.hp.com/tr/tr/feature_stories/story1350.html
5) ” Telekomünikasyon Sektöründe Kişisel Bilgilerin İşlenmesi ve Gizlilik Korunması Hakkında Yönetmelik ”

 

Kişisel veri koruma uygulamaları,özel hayatın gizliliği prencibi dahilinde suç ve suçluyla mücadele etmek isteyen güvenlik kuvvetlerinin önünde bir engel değil,yetki ve görev aşımını önleyen bir yaklaşımda olmalıdır.Bir başka deyişle,bu düzenlemelere göre haberleşme özgürlüğü değil,haberleşmenin takip altına alınması bir istisna olarak kabul edilmelidir.
Avrupa Birliği üye ülkelerinin hemen hemen tamamında bu ve benzeri kanunlar bulunmaktadır.Ve bu kanunlar da telekomünikasyon takibini olağan değil,istisna kabul etmektedir.Ülkemizde düzenlemeler de bu yöndedir.

Denetim Şart
Kişisel verilerin korunması için etkin denetim mekanizmaları geliştirilmedir.Aksi halde bu verilerin gerçekten korunması sağlanamaz.Yine bu denetimin sürekli,caydırıcı ve etkili olması için teknolojinin sunduğu imkanlardan faydalanılmalı,güvenlik boşluğu meydana getirebilecek teknolojinin gelişmeler takip edilmelidir.Bu tür çalışmalarda teknik ve uygulama esaslarına yer verilmelidir.Ayrıca denetim mekanizmaları ile uygulamada görülen aksaklıklar giderilmeli ve kesimler güvencede olmalıdır.
Genel olarak karşılaşılan bir algılama hatası,Kişisel Verilerin Otomatik İşleme Tabi Tutulması konusunun sadece telefon operatörlerini ( PTO ) kapsadığının düşünülmesidir.
Oysa günümüzde internet servis sağlayıcıları,katma değerli telekomünikasyon işletmeleri,seyahat acenteleri,oteller,bankalar ve daha pek çok işletme,kişisel verileri otomatik işleme tabi tutabilir.Bunlar da söz konusu düzenlemelerin kapsamında olmalıdır.
Telekomünikasyon alanıda Kişisel Veri Güvenliği’ni sağlamaya yönelik bir yönetmelik mevcuttur.

 

KİŞİSEL BİLGİLER NASIL İŞLENİR VE KORUNUR ?
Panoptikon Nedir?
Yeremy Bentham tarafından ilk kez 1787 yılında kullanılan ”panoptikon” sözcüğü Yunanca Pan ”herşey” ve Optikos ”görmek için” anlamına gelen (1) iki sözcüğü birleşmesinden oluşmaktadır.Panoptikon,hapishaneleri kontrol etmek için tasarlanmış bir sistemdir.Panoptikon’da hapishane hücreleri bir daire etrafına dizilmiş olup,hücrenin ortasında yer alan kuledeki gardiyan tarafından mahkumlar tek yönlü olarak gözetlenebilmektedirler (2).Mahkumlar gözetlendiklerini bildikleri için farklı tutum ve davranış sergilemekte ve kendilerini güvensiz bir ortamda hissettikleri için huzursuz olmaktadırlar.
Sanki Bir Panoptikondayız
Bu konuda çalışmalar yapan birçok bilim insanı iletişim tekniklerinin artışıyla birlikte günümüz toplumunun bir çeşit panoptikonaya dönüştüğü söylemektedir (3). Nitekim bilişim teknolojileri ve son derece kolaylaşmış görsel, işitsel ve veri transferi sağlayan iletişim araçlarının varlığının bir doğal sonucu olarak günümüzde bireyler daha rahat bir şekilde izlenebilmekte,dinlenebilmekte ve kendilerine ait kişisel bilgiler çeşitli amaçlar için daha rahat bir şekilde kullanılabilmektedir.

AB Düzenlemeleri
AB ve gelişmiş birçok ülke vatandaşlarına güvenilir bir iletişim ortamı sunmak ve kişisel verilerinin işlenmesi ve gizliliğin korunması amacıyla telekomünikasyon sektöründe birçok düzenleme yapılmıştır.
Ab Komisyonu tarafıından çıkarılan 1997/66/Ec sayılı Direktif ile 2002/52/EC sayılı Direktif bu konuyu düzenlemek amacıyla çıkarılmış direktiflerdir.Konunun öneminin daha da anlaşılması açısından Europcan Union Charter of Fundamental Rights,gizliliği bir insan hakkı olarak tanımlamasının (4) hatırlatılmasında yarar görülmektedir.

Ülkemizde Durum
Telekomünikasyon Kurulu da AB’nin anılan direktiflerini esas alarak ‘Telekomünikasyon Sektöründe Kişisel Bilgilerin İşlenmesi ve Gizliliğin Korunması Hakkında Yönetmelik’i hazırlamış ve söz konusu yönetmelik 06.02.2004 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanarak yürülüğe girmiştir(5).

 

KİŞİSEL VERİLERİMİZİ KİM KORUYOR ?
Uluslararası Sözleşme
Avrupa Birliği yol haritasında kişisel verierin korunması için yapılması ve çıkartılması gereken düzenleme ve yasalar mevcuttur.Kişisel Verilerin Otomatik İşleme Tabi Tutulması Karşısında Biretlerin Korunmasına İlişkin 108 sayılı Sözleşme,28 Ocak 1981 tarihinde imzaya açılmış ve aynı tarihte diğer Avrupa Konseyi üyeleriyle birlikte Türkiye tarafından da imzalanmıştır.

Veri mi ? Bilgi mi ?
Konuyla ilgili yaygın bir yanlışın önüne geçmek için şu iki kavramın açıklanması gerekmektedir.”Kişisel Veri” konusundan bahsedilen kaynaklarda ” Kişisel Bilgi” ve ”Kişisel Veri” ifadeleri,aynı anlam yüklenerek kullanılmaktadır.
Herhangi bir veri,ham madde halde iken bir bilgi değeri taşımayabilir,ancak işlendiklten sonra bir bilgi değeri taşıyabilirÖrneğin,şifreli bir metin,bir veridir,ancak şifre çözüldüğünde bilgi olur.Ya da kodlama düzeyinde aktarılan bir veri,uygulama düzeyinde bilgi değeri taşır.

Kişisel Veri Korumanın Aşamaları
Kişisel verinin sadece işlenmesi değil,imhası veya ham halde bekletilmesi aşamalarının hepsi,gizlilik ve güvenlik kurallarına uyarak yapılmalıdır.Ayrıca kişisel verilerin gizliliğinin sağlanması söz konusu işletmelerin faaliyetlerine başlamadan önce yapılması gerekenlerden başlayıp uygulama ve denetleme aşamasına kadar bir bütün olarak ele alınmalıdır.(Türk Ceza Kanunu Madde 138(1):

(Verileri Yok Etmeme) Kanunların belirlediği sürelerin geçmiş olmasına karşın verileri sistem içinde yok etmekle yükümlü olanlara görevlerini yerine getirmediklerinde bir yıldan iki yıla kadar hapis cezası verilir.
(2) Suçun konusunun Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre ortadan kaldırılması veya yok edilmesi gereken veri olması halinde verilecek ceza bir kat artırılır.)

Elektronik yaşam yaygınlaşıp genişledikçe,hayatımızın her alanına girecektir.Elektronik ortamda hizmet olan kişiler,tek ve kendine özgü (unique) bir numara ile bugün iz bırakacaktır.Bu verilerin hemen hemen tamamı otomatik işleme tabi tutulan verilerdir.

Halen,bireyin hukukunun üstünlüğünü benimseyemeyen ve kendi hukukunu,birey hukukundan üstün tutan devlet anlayışının varlığı,beraverinde birçok endişeyi getirecektir.Oysaki hukuk; genel kabul gören bir anlayışa göre zayıfı korumak için vardır.

İlkeler
Elektronik veriler,niyetinize bakılmaksızın bir anda aleyhinize kullanılabilir.Kısaca ”büyük birader sizi gözlüyor” ( big brother is watching you ) olabilir.Ayrıca yetkili kişiler bir yana,yetkisizlerce de bu veriler hiç kimsenin haberi olmadan ve özel hayatın gizliliğini ihlal ederek kullanılabilir.Bu durum İnsan Hakları Evrensel Sözleşmesinin ve Anayasanın teminatı altında bulunan özel hayatın gizliliği ilkesine de ters düşmektedir.

Telekomünikasyon alanında,kişisel verilerin otomatik işleme tabi tutulması sırasında gizliliğin sağlanması,ilgili işletmelerinin faaliyetlerine başlamadan önce yapılması gerekenlerden başlayıp,uygulama ve denetleme aşamasına kadar bir bütün olarak ele alınmalıdır.Yani esasen kişisel verilerin mevzuatla korunması değil,kurulan ve kurulacak sistemlerin bu doğal olayına uygun olarak işletilmesi gerekmektedir.

Yeni Telekomünikasyon Kurumu’nun bu alandaki işletmecilere çalışma izni vermeden yapması gereken ilk şey işletmelerin kişisel verileri nasıl ve bu şekilde koruyacakları hakkında provizyon istemek olmalıdır.Bu yeterliği sağlayamayan işletmeye,işletme izni verilmemelidir.Ayrıca ilgili işletmelerin veya çalışanların kişisel verilerin gizliliği kurallarına uymaması durumunda,işletmenin kapatılması da dahil,ağır biçimde cezalandırılmaları gerekir.İşletmeler buna uygun olarak kendi iç düzenleme ve denetimlerini yapma konusunda hassasiyete sevk edilmelidir.

Veri Güvenliği Ama Kime Karşı
Kişisel veri güvenliği hakkındaki düzenlemeler,suçla ve suçluyla mücadelede engel çıkarmak amacına yönelik değildir.Ülkemiz gibi teröre karşı uzun süre mücadele vermiş ve bunun sonucu olarak bir kısmı öncelik ve hassasiyetleri ön plana çıkmış ülkelerde,amaç bu olmasa bile,demokrasi anlayışının ve birey haklarının zarar görmesi kaçınılmazdır.Bu anlayış halen etkili olduğu ortamda,bir de buna modern telekomünikasyon araçlarının,elektronik izleme ve kişisel verileri otomatik işleme kabiliyet ve kapasitelerinin günümüzde gösterdiği fevkalade ilerlemeler eklenirse,demokrasi ve insan hakları açısından konunun vahameti daha iyi anlaşılır.Ve depresyonlardan uzak tutan bir olgu ”dur.Bu tanıma göre mahremiyet,insanın sağlıklı yaşam için zaruri bir olgudur.

 

Güven Tesisi
Charles Fried’e göre mahrumiyet; saygı,sevgi,arkadaşlık ve güvenin tesisi için gerekli unsurlardandır.

Paranoynaklar Ülkesi
Gary Marx, haberleşme izlemenin,insanın özel hayatını ihlal ettiğini,insanlar arası güven bunalımına yol açtığını,sosyal düzenin temellerini sarstığını ve insanlarda otoriteye karşıtlık ve şaronoya oluşturduğunu belirtmektedir.Zahit İmre’ye göre,özel hayatına ilişkin konuşmaların başkalarınca öğrebildiğini bilen bireylerden kurulu bir toplumun çehresi değişir.Böylece korkak ve esir psikolojisine sahip insanlardan kurulu bir toplum ortaya çıkar.Böyle bir sonucu önlemek için hukuki esas ve kuralları tespit etmek ve gerekli hukuki tedbirleri almak zorunludur.”Özel hayat duvarlarla çevrilmelidir” şeklindeki bir Fransız atasözü de mahremiyetin hukuk tarafından korunması gereken bir temel hak olduğu şeklinde yorumlanabilir.

Müsadere
Haberleşme izleme,Türk,Amerikan,Kanada,Alman,İngiliz ve Fransız hukuk sistemlerinde,kişinin konuşmalarına ”el koyma” ; yani bir müsadere işlemi olarak algılanmıştır.

Kamu Hukuku veya Kişisel Hak
Haberleşme izleme işlemine,toplumcu ( komünitaryen ) ve liberal olmak üzere iki farklı açıdan bakılabilir.Toplumcu görüş,toplumsal ihtiyaçların kişisel hak ve özgürlüklerden daha önemli olduğuna inanır.Buna göre,haberleşme izleme,insanın mahremiyeti gibi bazı kişisel hak ve özgürlükleri kısıtlasa bile,toplumun suçla mücadele ihtiyacının giderilmesi için yapılmalıdır.Toplumcu görüşe ise, haberleşme izeleme suça mücadelenin vazgeçilmez bir aracıdır.

İhlal Edilemez
Öte yandan liberal görüşe göre, ferdin hakları,hiçbir surette ihlal edilemez.Bütün haberleşme izleme kanunları,üç ayrı açıdan mahremiyet hakkı gibi temel bir hak ve özgürlüğü ihlal etmektir.Bu üç nokta şunlardır:

 *Haberleşme izleme,hedef şahıstan gizli olarak icra edilmektedir.
*Tek mahkeme kararıyla,birden çok görüşme izlenmektedir.
 *Hedefin, ” suç unsuru olmayan ” görüşmeleri de izlenmektedir.

Engel mi, Araç mı ?
Sonuçta haberleşme izleme,bir yönüyle anayasal hakkı engelleyen bir durum,diğer yönüyle de bilgi toplumunun polisinin suçla mücadelede kullanılması gereken bir araçtır.Anayasal hak ile polisiye hizmetler arasındaki dengenin korunması da hukuki düzenlemelerle mümkün olacaktır.Teknolojideki gelişmeler suç ve suçlu ile mücadelede güvenlik güçlerine çok büyük imkan ve avantajlar verecektir.Bugün hayal bile edemediğimiz yöntemlerle gerektiğinde hedef kişiler adım adım takip edilebilecektir.Ancak bu işlemler sırasında bilerek ya da bilmeyerek yetki aşımı veya yetkiyi kötüye kullanma söz konusu olabilicektir.

Yetki Aşımı
Yetki aşımı ve yetkiyi kötüye kullanma konusunda hangi düzenleme ve caydırıcı tedbir alınırsa alınsın bunun önüne geçilemeyebilir.bu konuda yapılacak düzenlemelerde en ağır cezalar yer verilmeli; daha önemlisi , oto kontrol mekanizması geliştirilmelidir.( ”Yasal olarak telefon dinlenen şahsın,1 dereceden yakınlarıyla olan görüşmesi dinlenemez ” hükmü vardır ama tüm konuşmaları serbestçe dinleyen polisin buna uyup uymadığını kontrol eden hiçbir mekanizma yoktur.)

En Önemli Değer Mahremiyet Olacak
Neyse ki teknolojideki gelişmeler,bir yandan suçla ve suçlu ile mücadelede yeni imkanlar sağlarken,bir yandan da mücadele sırasında mahrumiyeti ihlal edenleri tespit etmeyi amaçlamaktadır.
Mahremiyet bütüm din ve inanç sistemine göre kutsaldır.Ancak yine de gelecekte bu kavram daha önemli hale gelecek ve üzerinde global sistemin en geniş mutabakat sağladığı bir değer olacaktır.
Delilden suçluya giden ve otokontrol mekanizmaları kurulmuş olan polis için işkence ve kötü muamele gibi insan hakları ihlali iddiaları kalmayacaktır.Bununla birlikte mahremiyet ihlali en büyük insan hakkı ihlali olarak değerlendirilmelidir.

MAHREMİYET NEDİR ?
Bilgi çağının getirdiği imkanlar,doğal olarak,suçlular tarafından da kullanılmaktadır.Örneğin, telefon ve internet gibi iletişim araçları,yaşamın diğer alanlarında olduğu gibi,suç alanında da yoğun kullanılan araçlardır.Bu durumda devletler,suçla mücadele kapsamında,suçluların haberleşmesinin izlenmesi yöntemini kullanarak hukuki ve teknik altyapıyı oluşturmaktadırlar.

İzlemeciler Gücünü Anayasa’dan Alıyor
Haberleşme izleme,kişilerin özel hayat(mahremiyet)alanına giren,temel hakkı ihlal eden bir durumdur.Mahremiyet hakkının dokunulmazlığı,gerek Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi gibi uluslararası hukuk metinlerinde,gerekse ülkelerin anayasalarında belirlemiş bir durumdur.ABD Anayasasının ek 4.maddesi,mahremiyet hakkını korumaktadır.Yine,Anayasamızın 22.maddesi,özellikle haberleşme hürriyetinin varlığı ve dokunulmazlığını ifade etmektedir.

Tanım Çok ( Zor)
Mahremiyet kavramı tanımlanması ve sınırlarının çizilmesi oldukça zor bir kavramdır.
Mahremiyetin ”mukaddes” liği ve korunması Kur’an,İncil,Tevrat’tan eski,kökleri Yunan ve Çin medeniyetlerine kadar uzanan bir kavramdır.Bu kavram,farklı kültür ve ortamlarda farklı olarak algılanmış ve bu algılanışa göre de farklı sözcüklerle ifade edilmiştir.Örneğin İslam kaynaklarında mahremiyet kavramı,” kul hakkı” olarak görülürken,batı hukukunda daha çok,”yalnız bırakılma olarak ele alınmıştır.

Literatürden Çeşitli Görüşler
Yalnız Kalma Hakkı
20. asrın başlarında,Amerikalı hukukçu Warren ve Amerikan Yüce Mahkemesi Hakimi Brandeis,mahremiyeti,”kişinin hayattan zevk alması için gerekli olan en önemli unsur”olarak nitelendirilmiştir.Bu iki hukuk adamı,mahremiyeti kişinin ”yalnız bırakılma hakkı” olarak tanımlamışlar ve bu hakkın ihlalini de insanın soyut bir varlığı olan ruhuna karşı işlenmiş suç olarak nitelendirmişlerdir.Warren ve Brandeis,hukukun insanın onur,düşünce ve duygu gibi soyut varlıkları korumakla mükellef olduğu argümanından hareketle,kişinin ”yalnız kalma hakkı”nı hukuk tarafından korunması gerektiğini ifade etmişlerdir.

Onur ve Özgürlüğün Temeli
Avusturalya Mahremiyet Bildirisi’nin önsözünde mahremiyetin,”insan onur ve özgürlüğünün temeli” olduğu belirtilmiştir.

Şahsi Hayatı Koruma
Westin,mahremiyetin,kişinin özgürce tavır ve davranışlarını başkalarının bilmesine razı olmasıyla alakalı bir kavram olduğunu ifade etmiştir.Bloustein,bu kavramı, insan kişiliği ile iritibatlandırmıştır.
Gavison’a göre mahremiyet, birbirinden bağımsız üç,unsur içermektedir.Bunlar gizlilik,kamunun bir ferdi olma ve yalnızlıktır.Calcutt Komisyon raporunda mahremiyet,”kişinin şahsi hayatının,evinin,ilişkilerinin,ailesinin ve evraklarının korunması hakkı ” olarak tanımlanmıştır.Beaney’e göre mahremiyet,insanın:

1) Fikirlerini ve sevinçlerini başkalarıyla paylaşmada,
2) Kendisi ve sorumlu olduğu şahıslar hakkında bilgi elde etme ve açıklamada,
3) Fiziksel yaşam ortamında müdahalede; özgürce karar verme hakkıdır.

Özel Bilginin İstediğine Verilme Hakkı
Lusky mahremiyeti, ”kişinin kendi hakkındaki bir bilgiyi nerede,ne zaman ,nasıl ve kimlere vereceği konusunda karar verme hakkı ” olarak yorumlamıştır.Banisar,dört grupta ele almıştır:
Bilgi,haberleşme,fiziki alana ve coğrafi alana ait mahremiyet

Ruhsal Rahatlık
Yukarıdaki tanımlardan anlaşılacağı gibi,mahremiyet çok geniş bir yelpazede tanımlanmaktadır.Bu nedenle,mahremiyet kavramına tek ve mükemmel bir tanım bulmak oldukça zordur.Tek bir tanım yerine,esnek ve genel ifadelerle yapılacak bir tanım daha doğru olacaktır.
Sidney Jourard’ın tanımı bu esneklik ve genelliği yansıtmaktadır.Jourard özel yaşam kavramını insanın ruhi yönden rahat olması ile irtibatlandırlmıştır.Jourard’a göre mahremiyet,”insanın sosyal baskısından uzak,kendi başına karar vermesini sağlayan; ve insanı endişe,ümitsizliktir.

 

ELEKTRONİK İSTİHBARAT
Her Hareket İz Bırakır
İstihbarat dünyası başlangıçtan günümüze ”her hareketin iz bırakacağı” gerçeğinden hareketle,ne şekilde olursa olsun hep iz peşinde olmuştur.

 

İşler Daha Kolay
Sayılara dayalı (digital) istihbarat sadece iletişimin muhtevasını değil,bıraktığı diğer izleri de değerlendirmektedir.Ayrıca bu değerlendirmeler yapılırken kullanılan cihaz ve kapasite büyüklükleri geometrik büyümesine karşı ihtiyaç duyulan süre ve diğer gereçler,ters orantılı olarak azalmıştır.

Daha Çok Bilgi
İletişim giderek daha sofistike bir hal almaktadır.Geçmişte yapılan telefon görüşmelerinde sadece fatura bilgileri kayıt altına alınırdı.
Günümüzde arayan,aranan,görüşmenin yapıldığı santraller,iletişimin sağlandığı linklerle ilgili bilgiler kayıt altında tutulmaktadır.Mobil telefonlarda ise buna ek olarak hücre (cell) bölgesi,baz istasyonu gibi bilgilerde kaydedilmekte, bu bilgilerden bir kısmı istendiği taktirde abonelere hizmet olarak da verilmektedir.
Data iletişiminde de benzer bir durum söz konusudur.İletişim paketlerinin her biri nereden gelip nereye gittiğini adreslemekte,bununla birlikte taşıdığı pakete ait bilgiler ihtira etmektedir.

Her Paket Anlamı
Bu durum istihbaratçı bakış açısından ”paket anahtarlamalı”sistemlerin ”santrol anahtarlamalı” olanlara göre çok daha ilgi çekici olduğunu ispatıdır.

Tek Format
Bu istihbarat metotlarından bugün de önemli ölçüde yararlanılmaktadır.Gelecekte teknolojilerdeki yakınlaşma ( convergence) ve internetin giderek bir KİA olacağı hipotezleri birleştirilirse,iletişim paketlerinin (data,ses ve görüntü) tek bir format olacağı beklenmelidir.

Elektronik Barkod
İletişim protokolleri gereği iletişimin kontrol altında tutulması,abone hakları,mali ve güvenlik denetimleri açısından bu iletişim paketlerinin her biri bir çeşit barkod sayılabilicek bilgiler içermektedir.
Yeni Gündem
Şimdilerde dünyanın her yerindeki istihbaratçılar bu barkodları ve içereceği bilgileri konuşmaktadır.

 

Elektronik Kimlikler
Bu sistem kurulmasıyla nüfus cüzdanları elektronikleşecek,kontrolleri ise internet veya özel ağlar aracılığıyla her yerden yapılabilecektir.Sistemin bizim açamızdan amacına ulaşması ancak yukarıda bahsedilen teknolojinin sunduğu son imkanların kullanılması ile mümkün görünmektedir.Aksi halde konvansiyonel metotlarla sahte kimlik kullanımının önlenmesi çok zorudur.

 

KİMLİK KARTI TAŞIMA ZORUNLULUĞU BİTİYOR MU ?
Günümüzde uzaktan erişim metotları ve çeşitli telekomünikasyon araçları ile pekçok kişisel işlemleri yapılabilmektedir.Mal veya hizmet alımı,para transferi,fatura ödeme gibi birçok işlem bu yolla yapılabilmektedir.Bütün bunlar yapılırken güvenlik amacıyla şifre,parola ve annenizin kızlık soyadı gibi aslında kolayca ulaşılabilecek ya da tahmin edilebilecek bilgiler kullanılmaktadır.Ayrıca şifre kırıcı programlar gittikçe artmaktadır.
Şifrenize ulaşan biri,sanal alemde sizin yapabileceğiniz herşeyi yapabilir.Dolayısıyla şifre hırsızlığı sanal alemde bir çeşit kimlik hırsızlığıdır.Sanal alemde kimlik hırsızlığının ve kişisel güvenliğin arttırılması için de çeşitli çalışmalar yapılmaktadır.Bir kişinin kendi kimliğini ispat edebileceği en gerçek ve doğru yöntem,kişinin ayrılmaz parçası olan vücudu ve bedeni özellikleridir ( biyometrik özellikler).Bu özellikler,başlıca parmak izi,yüzü,iris’i,sesi ve DNA’sıdır.Bunun dışında da çeşitli beden özellikleri mevcut olmakla birlikte uygulamada öne çıkan beden biyometrik) özellikleri ( şimdilik ) bunlardır.
Gelecekte KİA (Küresel İletişim Altyapısı)nın yaygınlaşım ve kameraların artması ile birlikte özellikle iris ve yüz tanıma sistemleri de aynı oranda artacak,böylece kimlik taşıma,tarihe karşıcaktır.
Ülkeler vatandaşlarının biyometrik özelliklerini içeren veritabanları(database) hazırlanacak, yeni doğan çocuğa nüfus cüzdanı verilmeyecek,bu veri tabanı otomatik kaydı sağlanacaktır.
Ehliyet ve pasaport sahibi olmak bu veri tabanında ilgili alana ” ehliyet ve/veya pasaportu vardır bilgisinden ibaret olacaktır.

Para, Kredi Kartı, ATM Devri Bitiyor Mu ?
Para en güzel tanımı ile ticarette değişim aracıdır.Para aslında bir senet olup üzerinde imzası bulunan teminatı altındadır.Elektronik ticaret yaygınlaştıkça önce kağıt para,KİA ve Biyometrik tanıma sistemleri yaygınlaştıkça ATM ve kredi kartları da kalkacaktır.
Herhangi bir mal ya da hizmeti almak için,hesabınızda elektronik para bulunması ve bu işlem biyometrik özellikerinize dayalı bir sisteme onaylatmanız yeterli olacaktır.Bu tip işlemler (avuç içi damar izi gibi),bazı bankalarda uygulanmaktadır.

Mahkemeler İnternette mi Görülecek ?
Geleceğin duruşmaları bugün bildiğimiz anlamda mahkeme salonlarında değil,sanal mahkeme salonlarında gerçekleşecektir.Mahkeme sunulan bilgi ve belgeleri inceleyerek sonuca ulaşmak anlamına gelecektir.
Şuan SEGBİS ( Ses Ve Görüntü Bilgi Sistemi ) uygulamasıyla,uzaktaki cezaevleri ve adliye binalarından duruşmalara katılım yapılabilmektedir.

Geleceğin Dünyasında Da Hırsızlık Olacak Mı ?
KİA’ya bağlanmayan bir elektronik cihaz hiçbir şekilde çalışmayacaktır.KİA’ya bağlanınca ise cihazın kimlik,satın alma,hırsızlık gibi güvenlik bilgileri kontrol edilip onay alındıktan sonra hizmet verir hale gelecektir.
Bir elektronik cihaz ( geleceğin cihazları büyük ölçüde elektronik olacaktır) çalındığında, bu cihazın sahibi Digital Güven Merkezi’ne (DGM) başvurarak,cihaz hakkında çalıntı kaydı çıkarabilecektir.Zaten DGM alışveriş bilgilerini tuttuğundan cihaz sahibi hakkında bir şüphe duymayacaktır.
Çalınan bir cihazın başka bir kişi tarafından kullanılmaya çalışılması durumunda KİA’ya bağlanması gerektiğinden,KİA tarafından DGM’ye yaptırılan güvenlik kontrolü sırasında cihazın çalıntı olduğu anlaşılacaktır ve cihazın bulunduğu yer polise bildiricektir.Şahsi eşyalar ise ( Avuç içi Pc,saat,gözlük,silah,vb ) zaten sahip olan kişinin biyometrik özelliklerini tanımadan çalışmayacaktır.
Diğer kıymetli cihazlara ise ister üretimi sırasında,ister üretim sonrasında cihazın kaybolması ya da çalınması halinde bulunmasına yardımcı olacak GPS ve benzeri mikro üniteler takılabilecek,böylece cihaz hırsızlığı,giderek yok derecede seviyeye gelecektir.
Öte yandan önümüzdeki 15-20 senelik süreçte ”kimlik hırsızlığı” kavramının giderek öne çıkacağı tahmin edilmektedir.

 

Bir suçlu herhangi bir birey hakkındaki yeterli kimlik bilgisiyle,geniş bir suç zinciri oluşturabilir.Örneğin borçlar ve kredi kartları için hatalı başvurular,banka hesaplarından hileli geri çekilme,telefon kartlarının yanlış kullanımı ya da suçlunun gerçek ismini kullaanması durumunda reddedilebileceği diğer malların veya imtiyazların ele geçirilmesi bazı suç çeşitleridir.Eğer suçlu yanlış bir şekilde elde edilmiş kredi kartları için hesaplar ya da yetkisiz geri çekilmeleri gösteren banka beyanlarının kurbanıninden başka bir adrese gönderilmesini temin etmek için girişimde bulunursa;kurban,suçlu onun mal varlıklarına,itibarına ve iyi namına büyük zarar verene kadar ne olduğudan haberdar bile olmayabilir.Bu konuyla ilgili detaylı bilgi ” www.doj.gov” internet adresinden alınabilir.

 

VATANDAŞLIK NUMARASI SAHTE KİMLİK KULLANIMINA ENGEL Mİ ?
Polis Ne Bekler ?
Bir polis müdürü olarak Vatandaşlık Numarası kullanımından beklediğim sonuçlardan bazıları;sahte kimlik kullanımının önüne geçilmesi,polisce yapılan hukuki takibatın kolaylaşması,istismasına yol açmadan ve vatandaşın huzurunu bozmadan güvenliğin en üst seviyede tutulması idi.

Pek Çok İşe Yaradı Ama…
Bu uygulama gerçekten de Polis’in teknoloji marifetiyle yaptığı hukuki işlemlerde fayda getirmiş, pek çok karşıklığı ve / veya vatandaşın huzurunu gereksiz yere bozacak uygulamayı en başından engellemiştir.buna müşterek olarak teknoloji takip kolaylaşmış,önemli sayılarda yakalama tereddütsüz ve nokta hedefleme yöntemiyle gerçekleştirilmiştir.
Yine İstanbul ilinde tam olarak hayata geçirilmesi ile birlikte İstanbul’un güvenliğini önemli oranda artıracak Muhtarlar Otomasyonu olarak bilinen projenin de temel parametresi Vatandaşlık Numarasıdır.

Bekleneni Veremedi
Ancak,bu uygulama,sahte kimlik kullanımının önüne,maalesef beklediğimiz ölçülerde geçememiştir.

Suçlular Tam Gaz
Örneğin Vatandaşlık Numarasının kullanılmaya başladığı tarihten bu güne kadar İstanbul’da yapılan çok sayıda terör örgütü operasyonunda ve organize suç operasyonunda sahte kimlik karşımıza çıkmıştır.Hatta bu operasyonlarda yakalanan örgüt yandaşlarının tamamında sahte kimlik kullanıldığı görülmüştür.
Başta terör suçları olmak üzere ülkemizde işlenen tüm suçların altında sahte kimlik ve belge kullanımı karşımıza çıkmakta,suçluların tespiti ve yakalanmasında en önemli engeli oluşturmaktadır.
Güvenli şehirler için sahte kimlik ve belge kullanımının önüne mutlaka geçilmeli ve gerekli tedbirler iredilikle alınmalıdır.
Kimlik bildirim kanunu yürülükte olmasına rağmen uygulanmamakta ve /veya uygulanması takip edilmemektedir.Bunda cezaların caydırıcı olmaması da önemli rol oynamaktadır.
Bazı basit tedbirler ise çok öenmlidir.Örneğin İstanbul Fatih Nüfus Müdürlüğü ‘nde kayıp sebebiyle yeni nüfus cüzdanı çıkartmaya gelen şahıslara yapılan uygulamada,büyükanne,büyükbaba gibi aile bireyleri ilgili basit sorular sorulması sonucu bir hafta içerisinde 16 kişi yakalanmış ve bu kişilerin tamamının çeşitli suçlardan arandığı anlaşılmıştır.

Yeni Teknolojiler Şart
Bütün bu yaşananlar,nüfus kayıtlarında fotoğraf uygulamasına geçilmesinin gereğini ortaya koymaktadır.Esasen sorumlu makamların bu konuda çalışmalar yaptıkları da bilinmekle birlikte bu konuda geç kalmanın önemi bilinmelidir.
Bununla birlikte bazı Avrupa ülkelerinin uygulamaya başladığı bilinen biyometrik özelliklere dayanan ( DNS,Parmak izi,vs ) verilerin de günümüz teknolojisi ile kaydının küçük yatırımlarla mümkün olduğu bilinmelidir.

 

KİMLİK HIRSIZLIĞI NEDİR ?
En basit tanımıyla kimlik hırsızlığı ve kimlik sahtekarlığı,bir suçtur.Kimlik hırsızlığı ve sahtekarlığı belirgin bir şekilde ekonomik kazanç için kimsenin başka birinin kişisel verilerini sahtekarlık veya aldatma yoluyla haksız yere elde ettiği ve kullandığı bütün suç tiplerini tanımlamak için kullanılan terimlerdir.
Size özel olan ve kullanılması için başkasına verilmeyen / verilemeyen parmak izlerinizden farklı olarak,diğer bazı kişisel verileriniz; vatandaşlık numaranız,vergi kimlik numaranız,banka hesap numaranız,ATM şifreniz ya da kredi kartı numaranız gibi verilerinizin yanlış ellere geçmesi,önemli kayıplara uğramanıza neden olabilir.Mesala Birleşik Devletler ve Kanada’da kimlik hırsızlığı yoluyla pek çok kimsenin kötü niyetli kişilerce hesaplarından para çekildiği,bu kişilerin adına büyük borçlar yapıldığı ya da bu kişilerin kimlikleri ile suçlar işlendiği konusunda pek çok kayıt bulunmaktadır.

En Hızlı Büyüyen Suç
Amerika’da Federal Ticaret Komisyonu’nun açıklamalarına göre yılda 10 milyon,günlük ortalama 27 bin Amerikalının kimliği çalınıyor.Kimlik hırsızlığı ABD’de en hızlı büyüyen suç ( Fastest Growing Crime) olma özelliğine sahip.

Kaybolan İtibar Kolay Geri Gelmez
Bu olayda çalınan sadece mağdur kişilerin parçaları değil,aynı zamanda itibarı olmaktadır.Dahası,mağdur kişiler ortaya çıkan hatalı bilgileri düzeltmek için verdikleri mücadelede ek maddi kayıplara da uğramaktadır.
Meşhur bir kimlik hırsızlığı örneğinde;suçlu,kurban adına 100 bin dolardan fazla kredi kartı borcuna girmiş,ev kredisi almış,araba ve silah almış; hatta kurban adına iflas başvurusunda bulunmuştur.Dahası,kurbanın telefonla arayarak kimlik hırsızlığının federal bir suç olmadığından bahisle kurbanın yerine geçmeye devam edeceği söyleyerek onunla alay etmiştir.
Bu olayda kurban ve karısı 4 yıldan fazla bir süre ve 15 bin dolardan fazla bir para harcayarak itibarlarını tekrar kazanmaya çalıştılar.Ayrıca kimlik sahtekarları ateşli silah tedarik etmek için yanlış beyanda bulunmaktan kısa bir mahrumiyet aldı;ama kurbana verdiği zarar için hiçbir şey ödemedi.
Bu ve buna benzer durumlar ABD Kongresini 1998’de yeni bir federal kimlik hırsızlığı suçu kanuna oluşturmak için harekete geçirdi.

Kimlik hırsızlığı ve kimlik sahtekarlığı suçu için en yaygın yollar nelerdir?
Bu Konulara Dikkat Edin !
Pek çok insan suçluların evlerimize girmeden kişisel bilgilerimizi nasıl bu kadar kolay elde ettiklerini fark etmiyor.Mesala halka açık alanlarda suçlular yakın bir yerden siz telefonunuza pin kodunuzu girerken veya kredi kartı numaranızı tuşlarken sizi gözetliyor ya da bir otel veya araba kiralama şirketiyle telefonla konuşurken verdiğiniz bilgileri(kredi kartı bilgileri,vs) dinliyor olabilir.
Evinizin ya da işyerinizin yakınındaki alanlar güvenli olmayabilir.Bazı suçlular çeklerinizin,kredi kartlarınızın ya da banka beyanlarınızın kopyalalarını veya isminizi,adresinizi ve telefon numaranızı dahi içeren diğer kartları elde etmek için çöp kutularınızı karıştırıyor olabilirler.Bu tür kayıtlar suçluların sizin adınıza olan hesapları kontrol etmelerini ve sizin kimliğinizi üzerlerine almaları kolaylaştırır.
Eğer posta kutunuzda önceden onaylanmış kredi kartları için başvurular alır fakat zarflı gönderileri yırtıp yoketmeden elden çıkarırsanız,suçlular bunlar ele geçirebilir ve bilginiz olmadan kendi kullanımları için bu kartları aktive etmeye çalışabilirler.Bazı kredi kartlarını gönderirken kredi kartı alıcısının bu kartı sadece kendi ev telefonundan aktive etmesine imkan tanıyan güvenlik önlemleri benimsemişlerdir.Ama bu yine de genel bir uygulama değildir ve değişik programlarla çözülebilir.Eğer postalarımız başkalarının kolayca ulaşabileceği bir yere götürülüyorsa suçlular kolaylıklar oraya girebilir ve postalarınız başkalarının kolayca ulaşabileceği bir yere götürülüyorsa suçlular kolaylıkla oraya girebilir ve postalarınızı başka bir yere yönlendirebilir.
Son yıllarda internet,suçlular için şifre ve banka işlemleri verileri gibi kimlik bilgileri elde etmek için cazibe merkezi olmuştur.İnternet heyecan verici özelliklerini keşfetmedeki acelelerinde pek çok insan,”spam” denilen talep edilmemiş,bazı faydalar vaat eden ama kimlik bilgileri isteyen elektronik postalara birçok kez fark etmeden cevap vermektedir.

 

Yazar hakkında

han dedektiflik administrator